Muzikanten in de hemel
In het gewelf van de Dominicanenkerk zijn schilderingen te zien. In het midden zien we een aantal behoorlijk gedetailleerde. Het blijken musicerende engelen te zijn, keurig gegroepeerd naar soorten instrument. De schilderingen zijn in olieverf in 1618-19 gemaakt door monnik Jan Vasoens. Hier hebben vast Maastrichtenaren model voor gestaan. Het werk is nogal beschadigd, maar er zijn nog wat stukken die een heel aardig beeld geven van de levendigheid en de speelse schilderwijze. En mede door de beschadigingen doet het heel impressionistisch aan.
Ik zag houtblazers, koperblazers, strijkers, tokkelaars. Er zit een trommelaar en een engel heeft een boek, die zal wel zingen. Het is werkelijk een bont gezelschap. Met instrumenten als kromhoorn, bazuin, viola da gamba, fluit, schalmei, trombone, vedel, harp, luit… Het is geen toeval dat Maastricht een conservatorium heeft.
Als u daar nou weer eens bent, blijf dan even staan, met de ogen gesloten, en laat u meevoeren op hemelse klanken die vanuit den hoge op u neerdalen.Zomaar wat tonen, verwaaid door de tijd, echo’s van toen.
Hoog bezoek
Nadat ik de muzikanten had gefotografeerd, moest ik nog even terug want er was nog meer te zien. Geestelijken. Steeds met twee of drie bij elkaar. En in gesprek. Gewone monniken, maar ook hoogwaardigheidsbekleders met staf en zelfs een met een gouden mijter. Een van hen toont een boek met de tekst In principio erat verbum: In den beginne was er het woord…
De laatste foto is een groot overzicht. In vier hoeken zien we medaillons met de afbeeldingen van de vier evangelisten. En een groep mensen die bij elkaar zitten. Links van het midden een man met een mes en een rode lap stof.
De heilige Gravitatius, de meest aardse van alle sinten, heeft in de loop van de eeuwen grote delen van het verhaal als stof op ons laten neerdalen. Wat jammer, het was vast een boeiend geheel. En nu ontbreekt de samenhang en blijft de gebeurtenis zelf voor ons verborgen. Want wat doen al die muzikanten in dat verhaal?
De schilderingen van Johannes Vasoens in de Dominicanen
Ik heb toch maar eens even wat opgezocht. De schilderingen zijn in 1618-19 in laat-gotische stijl gemaakt, hoewel de gotiek al lang was afgelopen. De stijl is naar Italiaanse voorbeelden.
De techniek is tempera. Het zijn geen fresco’s waarbij geschilderd is in natte stuc. Hier gaat het om een schildering op droge ondergrond. De verf bestaat vooral uit kleurstof en eiwit en is zeer duurzaam. De afgebeelde heiligen zijn uit de dominicanenorde en scènes uit hun leven.
Ooit is de kerk witgekalkt en werden de schilderingen afgedekt. Ze zijn rond 1915 herontdekt waarna de stuclaag verwijderd werd. Dat is erg grof gedaan, toen waren de schilderingen al erg onderkomen. Er is in 1968 een voorstel gedaan om de schilderingen te restaureren. Er zijn toen bedragen genoemd van 50 tot 75.000 gulden. Daarvoor moest een enorme steiger worden opgebouwd tot vlak onder de gewelven. En vanwege de pietepeuterigheid enorm veel werkuren. De laatste restauratie heeft in 2005-06 plaatsgevonden.
Een jaar lang werkten dertien restaurateurs aan de geruïneerde afbeeldingen. Die verkeerden in ongelooflijk slechte staat. Om zo correct mogelijk te restaureren zijn alleen nog aanwezige fragmenten hersteld en zijn ontbrekende delen niet ingevuld. En dat zien we.